Sürücü Davranışları Geliştirme Eğitimi Ders Notları.
SÜDGE DERS NOTLARI (PDF)
Giriş
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 48. Maddesine göre ikinci defa geçici olarak ehliyetleri alınan sürücülere, sürücü davranışlarını geliştirme eğitimi verilmesi zorunludur…
Kara Yolları Trafik Kanunu Madde 48: “Uyuşturucu veya keyif verici maddeleri almış olanlar ile alkollü içki almış olması nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır” Söz konusu 48. madde gereğince, yapılan kontrollerde kanındaki alkol oranı 50 Promil üzerinde çıktığında, kişi alkollü sürücü olarak ceza alır.
Alkol ve İnsan Vücuduna Etkileri
30’dan fazla Alkol çeşidi vardır. Bunların bir kısmı doğal olarak oluşur, bir kısmı ise sentetik olarak oluşturulur. Bunlardan Etanol (Etil Alkol), Metanol (Metil Alkol), Propanol (Propil Alkol), Bütanol (Bütil Alkol) gibi alkol çeşitlerini örnek olarak verebiliriz. İçki yapımında yasal olarak kullanılmasına izin verilen alkol çeşidi Etil Alkoldür.
Metil Alkolün içki imalında kullanılması yasaktır. Metil Alkol etil alkole kıyasla daha toksik olduğundan, gözün retina tabakasını bozarak körlüğe neden olabileceğinden ve çok yüksek olmayan promil seviyelerinde bile koma ve ölüme sebebiyet verebileceğinden yasaklanmıştır. Ancak bu durum Etil alkolün masum olduğu veya tok sik olmadığı anlamına gelmez. Burada toksik etkilerin ortaya çıkışında, içilen miktar yani “doz” göz önüne alınarak yasak ve yasal ayrımı yapılmıştır.
Alkol bir psikoaktif maddedir. Yani insan ruhsal duygulanım ve davranışlarını değiştirebilen maddelerdendir. Örneğin uyuşturucu maddeler ve sigara da bu gruba dahildir.
Alkolün Emilimi ve Atılımı
Ortalama 70 kg ağırlığındaki bir kişide 2 standart içki ölçüsünde alkol alımıyla 50 promil kan alkol seviyesine ulaşılır. Bu miktar 2 kutu veya bardak bira (33 cl’lik alkol oranı %5), 2 küçük kadeh şarap (alkol oranı %10 ve ağzına kadar dolu ise) veya 2 tek rakı, votka, cin (sek alkol oranı %45) tekabül eder.
Alkol içildikten sonra mide ve daha çok da ince bağırsaklardan emilerek kana karışır. İçilen içkideki alkolün kandaki en üst yoğunluğuna ulaşması için gerekli süre ortalama 30 dk’dır. Bu süre açken daha kısa, tokken daha uzundur. Kana karışmış olan alkol vücudun her bölgesine dağılır ve etkilerini gösterir. Bu sırada bazı organlarımız alkolü vücuttan uzaklaştırmaya çalışır. Bu konuda en önde gelen organ karaciğerdir.
Karaciğer kandaki alkolün %85’ini temizler. Bu işlemi “yıkım” denilen yolla gerçekleştirir yani alkol molekülünü parçalar, geriye karbondioksit ve su molekülleri kalır. Sonrasında su idrarla, karbondioksit akciğerlerle dışarı atılır.
Vücuttaki Alkolün %5 i ise akciğerler vasıtasıyla buharlaşmış alkol olarak doğrudan solunum yoluyla atılır (alkolmetre ile ölçümünde kullanılır). Mide ise hem emilim hem de yıkımda görevlidir. Vücuttaki Alkolün yüzde 10’u midede yıkılır. Alkol kandaki en üst yoğunluğuna ulaştıktan sonra vücuttan temizlenme hızı ortalama saatte 15 promildir.
Alkol aldıktan sonra kahve, soda, ayran, çay vs. içmek kandaki alkol miktarını ve vücuttan atılmasını etkilemez, yani promil seviyesini değiştirmez. Ancak kahve içmek, alkolün yatıştırıcı etkisini azaltabilir. 100 Promil kan alkol seviyesinde 1 litre kanda 1 gram saf alkol bulunur, bu denkler unutulmamalıdır. Buna göre yasal sınırımız olan 50 Promilde 1 litre kanda 0,5 gram alkol bulunmalıdır. O halde Insan vücudunda ortalama 6 litre kan olduğuna göre, 50 promil düzeyinde insan vücudunda toplam 6 x 0,5 = 3 gram saf alkol var demektir.
Alkol almayı kestikten sonraki Izleyen saatlerde ya da günlerde ortaya çıkan belirtilerdir.
Şiddetli alkol almayı arzulama
– Özellikle sabahlanı el ve parmak titremeleri, konuşma bozukluğu
– Kramplar, kol ve bacaklarda his kaybı
– Terleme, çarpıntı, tansiyon yükselmesi
Bulantı, kusma
Kayg, huzursuziuk, sinirilik, karabasanl uykusuzluk, konsantrasyon bozukluğu
* Yoğun bilinç bulanıklığı, olmayan şeyler görme, duyma ve hissetme (Halüsinasyonlar)
Alkol Bağımlılığı ciddi bir durumdur, kişi kliniğe yatırılarak tedavi edilmelidir.
Bilişsel ve Psiko-motor Beceriler
– Algı
– Dikkat
– Bellek
– Muhakeme
– Tepki hızı
Algı, 5 duyu organımızla ilgili bir süreçtir. Çevremizde olup bitenleri zihinde anlamlandırma demektir. Kandaki düşük ve orta derecede alkol seviyelerinde (20-40 Promil) algıda bozulmalar başlar. Alkole bağlı olarak algı bozukluğu yaşayan bir kişi aşağıdaki durumları sergileyebilir:
* Şerit takibini düzgün yapamazlar,
* Kendi hızlarının tahminini yapamazlar,
(çok hızlı ya da çok çok yavaş araç sürerler)
* Özellikle hareket eden nesnelerin uzaklığını ve hızını olduğundan daha az tahmin
ederler,
(takip mesafesine riayet edemezler, sollamaları risk taşır)
* Yoldaki virajın derecesini yanlış hesaplayabilirler.
* Araçlarıyla uyum sorunları yaşarlar.
(vitesi bulamama gibi, debriyaj fren gaz yerini şaşırma gibi)
Dikkat becerisi 3’e ayrılır: 1. Seçici Dikkat, 2. Sürekli Dikkat, 3. Bölünmüş Dikkat.
Sağlıklı bir bireyde dikkat süreçlerinde bu sayılan 3 bileşen de ortaya konulur.
Seçici dikkat kişi için gerekli ve önemli olan durumu seçip ona odaklanmak demektir. Sürekli dikkat, dikkatin belli bir süre boyunca kesintiye uğramaksızın muhafaza edilmesi demektir.
Bölünmüş dikkat ise aynı anda birkaç duruma karşı odaklanabilmek demektir (dikkat
dağınıklığı ile karıştırılmamalıdır).
Tepki hızı, Bir uyaran oluştuğunda, oluşan uyaranın ortaya çıktığı andan, o uyarana yanıt verildiği ana kadar geçen süre demektir. Burada reflekslerimiz, kas ve iskelet sistemimiz ön plandadır. Trafik ortamında hatalardan kaçınmak için en önemli beceri Tepki Hızıdır. Alkol refleksleri gevşeterek, bu tepki süresini uzatır.
Davranışsal Kontrol demek, kişinin kendi davranışları üzerinde hakimiyet kurması demektir. Burada söz konusu olan çevremizdeki koşullanın özelliğine göre (trafik koşullan)